The New York Times: Evropa se približava trgovinskom ratu sa Kinom

Pišu Džina Smijalek i Aleksandra Stivenson za "Njujork tajms"

Ti komentari predstavljaju primjer sve oštrijeg tona koji Evropa zauzima prema Kini, drugom najvećem trgovinskom partneru Evropske unije, odmah poslije Sjedinjenih Država.

Dok Peking usvaja sve agresivnije trgovinske politike, a uvoz iz Kine u Evropu naglo raste, evropski lideri i kompanije sve više strepe zbog oslanjanja na kineske proizvode i raspravljaju kako da se postepeno povuku. Kako Kina postaje sve dominantnija u proizvodnji, Evropa u tome vidi egzistencijalnu prijetnju sopstvenoj industriji.

"Ton je u suštini paničan", rekao je Džeromin Cetelmajer, direktor ekonomskog istraživačkog centra Brigel u Briselu. "Postoji osjećaj neposrednog kolapsa industrije, neposredne opasnosti."

Zabrinutost u Briselu nailazi na neprijateljski odgovor u Pekingu, gdje zvaničnici upozoravaju da će Kina uzvratiti na sve zaštitne mjere. Očekuje se da će se prepucavanja dodatno zaoštriti u narednim sedmicama.

Svjetski lideri će narednog mjeseca na sastanku Grupe 7 u Evijanu u Francuskoj razgovarati o globalnim ekonomskim neravnotežama. Očekuje se da će Kina tom prilikom biti na dnevnom redu sastanka 27 lidera Evropske unije.

Očekuje se da izvršno tijelo EU u petak održi prvu raspravu o politici prema Kini, koja bi mogla odrediti ton narednih diskusija.

Evropski zvaničnici i dalje izražavaju nadu da bi mogli sarađivati s Kinom kako bi ublažili trgovinsku neravnotežu, koja je postala još izraženija otkako je Peking pojačao izvoz kako bi pojačao ekonomski rast. Ali istovremeno razmatraju i snažnije trgovinske i industrijske mjere kako bi ograničili rastuću kinesku dominaciju u osjetljivim sektorima.

Smanjenje zavisnosti od Kine moglo bi se pokazati izuzetno složenim za Evropu. Političari i kompanije strahuju od odmazde, a potrošači su navikli na ono što Kina nudi. Evropljani i dalje masovno kupuju jeftiniju kinesku robu, posebno električna vozila, čiji je prodor na tržište Evropska unija već bezuspješno pokušala da zaustavi.

"U lošoj smo situaciji", rekla je Rebeka Arčesati, koja u Briselu radi za Merkator institut za kineske studije. Ona je navela da evropski lideri moraju da vode računa o biračima i kratkoročnim političkim interesima, što otežava suprotstavljanje prilivu kineske robe, posebno ako Peking uzvrati kontramjerama.

"Naši sistemi nijesu osmišljeni da se nose s ovakvim izazovom", rekla je Arčesati.

Kina ima državne subvencije i programe koji su ojačali poziciju njenih fabrika i kompanija. Vlada u Pekingu oslonila se na industriju nakon krize u sektoru nekretnina, koja je natjerala kreatore politike da traže novi motor ekonomskog rasta. A pošto su američke carine otežale kineskim proizvođačima izvoz robe u Sjedinjene Države, te fabrike su povećale izvoz ka tržištima poput Evrope.

U prvom kvartalu ove godine uvoz iz Kine u Evropu naglo je porastao. Analiza carinskih podataka za 2026, koju su sproveli onlajn bilten "Souboks" i Merkator institut za kineske studije, pokazala je da je trgovinski disbalans između Kine i EU početkom godine dostigao rekordne nivoe, dok su električna vozila preplavila tržište.

Do rasta je došlo u trenutku kada su kineski proizvođači automobila bili suočeni sa padom potražnje na domaćem tržištu, pa su se okrenuli Evropi. Istovremeno, evropski potrošači su se okretali "zelenijim" alternativama jer je rat na Bliskom istoku podigao cijene goriva.

To je uslijedilo nakon robnog deficita tokom 2025. godine u iznosu od oko 418 milijardi dolara, prema podacima EU.

Ta kombinacija ugrožava evropske proizvođače i njihove zaposlene, posebno u zemljama poput Njemačke, koja je tradicionalno veliki proizvođač automobila i hemijskih proizvoda, a sada se sve teže nosi sa konkurencijom.

Kako zabrinutost raste, Evropa pribjegava oštrijoj retorici i smjelijim idejama.

Francuski predsjednik Emanuel Makron, dugogodišnji kritičar Kine, pozvao je EU da uvede mjere za zaštitu strateških industrija, slične onima koje imaju i koriste Sjedinjene Države.

Španski premijer Pedro Sančez, koji se često smatra jednim od evropskih lidera naklonjenih Pekingu, izjavio je tokom nedavne posjete Kini da Kina treba da se "otvori kako Evropa ne bi morala da se zatvara".

Španija se nedavno pridružila Francuskoj, Italiji, Litvaniji i Holandiji u pripremi dokumenta kojim se EU poziva na agresivniji odgovor, uključujući nove trgovinske mehanizme. Iako dokument ne pominje Kinu direktno, kritikuje trgovinske partnere sa "sistemskim i strukturnim industrijskim viškom kapaciteta".

Bred Setser, ekonomista Savjeta za spoljne odnose, rekao je da mnogi evropski lideri moraju pažljivo postupati s Kinom iz straha od odmazde. Ali, dodao je, strah od gubitka proizvodnje mogao bi postati jači od tog opreza, uključujući i u zemljama poput Njemačke.

Каја Калас

IMAGO/MAUERSBERGER-GULIVER VIA IMAGO

Evropa već preduzima određene korake da se zaštiti, uključujući predloženi Zakon o industrijskom ubrzanju EU, sveobuhvatnu politiku čiji je cilj obnova proizvodne baze Unije. Prema zamišljenom modelu, kineske kompanije bi praktično bile isključene iz pojedinih ključnih subvencija, što bi posebno pomoglo evropskim proizvođačima električnih vozila.

Ta politika izazvala je ogorčenje u Pekingu, koji je plan osudio kao protekcionistički i upozorio na odmazdu.

Ali sve agresivniji kineski stav prema trgovini dodatno je pojačao evropski otpor.

Prošle godine Kina je dva puta zabranila izvoz rijetkih zemnih minerala i magneta kao odgovor na američke carine. Zabrane su pogodile Evropu, koja oba materijala koristi u visokotehnološkoj i zelenoj energetskoj proizvodnji.

Prekid u snabdijevanju jasno je pokazao evropskim kompanijama koliko su zavisne.

U aprilu je Peking predstavio pravila koja zvaničnicima daju ovlašćenja da pregledaju korporativne evidencije, ispituju zaposlene i čak zabrane rukovodiocima da napuste Kinu ako se utvrdi da pomažu premještanju proizvodnih lanaca iz zemlje.

Prema nedavnoj procjeni Evropske privredne komore u Kini, taj potez "mogao bi sada nanijeti neviđeni nivo štete evropskoj ekonomiji".

Otpor Kine dijelom proizilazi iz toga što Peking sluti da front protiv njegovih trgovinskih politika više nije jedinstven, dok se Vašington i Brisel sve više sukobljavaju, rekao je Noa Barkin, stručnjak za evropsko-kineske odnose u istraživačkoj kompaniji Rodijum grup.

"Poruka Pekinga Evropi glasi: Vaš `najbolji prijatelj zauvijek` je nestao i čak i Amerikanci traže stabilnost s nama, zato nas nemojte izazivati", rekao je Barkin.

Članak je objavio "Njujork tajms"

c.2026 The New York Times Company

Prevod: Darinka Jovanović