Antikomunistička represija u Kraljevini Jugoslaviji i okupiranoj Srbiji (2): Policija intenzivno suzbijala komunističku djelatnost

Politički i organizacioni rad komunista bio je predmet živog interesovanja Glavnog generalštaba jugoslovenske vojske i njegovog obavještajnog odjeljenja. Na Univerzitetu u Beogradu aktivnostima SKOJ-a i partije suprotstavljale su se nacionalističke studentske organizacije, među kojima je najbrojnija i najaktivnija bila Organizacija nacionalističkih studenata (ORNAS). Nije potrebno posebno isticati i da je rukovodstvo Univerziteta bilo uključeno u takve aktivnosti, naročito kada se uzme u obzir uloga komunista u brojnim štrajkovima i opstrukcijama rada ove najviše obrazovne ustanove. U studentske organizacije infiltrirao se jedan broj policijskih agenata i provokatora, a neke političke stranke, poput JNP Zbor, organizovale su sopstveni obavještajni rad usmjeren protiv komunista, i informacije stečene tim putem dijelili su sa policijom i državnim organima.

Konačno, protiv komunista i ideja koje su zagovarali oštro su istupale i najuticajnije vjerske organizacije u zemlji: Srpska pravoslavna crkva (SPC) i Rimokatolička crkva, čiji su predvodnici često imali antikomunističke izjave i istupe. Za njih su ateizam i stroga sekularizacija društva, kao i otvoren antireligijski i anticrkveni stav komunističkog režima u Sovjetskom Savezu, predstavljali najveću opasnost po čovječanstvo, tradiciju i nacionalni identitet. Iako je sličan antisovjetski sentiment provijavao čitavom Evropom i bio posebno snažan u vjerskim i konzervativnim krugovima, u Kraljevini Jugoslaviji on je bio i dodatno osnažen prisustvom velikog broja ruskih izbjeglica i emigranata i njihovim javnim djelovanjem.

Ipak, najdirektniju ulogu u suzbijanju komunističke aktivnosti, u praktičnom i operativnom smislu, imala je jugoslovenska policija. Nije tajna da se, posebno u drugoj polovini tridesetih godina, po liniji političke krivice, policija najviše bavila upravo komunistima. Formalno, rad KPJ i bilo kakva aktivnost vezana za organizovanje i širenje komunističke i revolucionarne propagande, bili su zabranjeni još Obznanom iz decembra 1920. i Zakonom o zaštiti javne bezbjednosti i poretka u državi iz avgusta 1921. godine. Na istom stanovištu spram djelovanja komunista stajao je lični režim kralja Aleksandra i njegovo zakonodavstvo, pa je upravo najveći broj komunista tokom tridesetih godina odgovarao pred Državnim sudom za zaštitu države, osnovanim u januaru 1929. godine. Policija je imala zadatak da intenzivno prati i suzbija komunističku djelatnost, konspirativno organizovanje, proizvodnju, umnožavanje i rasturanje komunističkih letaka i druge propagande, agitaciju među radnicima, sindikatima, univerzitetskom, srednjoškolskom i vanškolskom omladinom.

Antikomunistička represija u Kraljevini Jugoslaviji i okupiranoj Srbiji (1): Jugoslovenski komunisti bili praktično usamljeni

Operativna aktivnost jugoslovenskih komunista u zemlji bila je, sve do polovine tridesetih godina, veoma ograničena činjenicom da su se Centralni komitet KPJ i najveći broj istaknutih rukovodilaca nalazili u inostranstvu. Njihovi, ali i identiteti onih partijaca i omladinskih rukovodilaca koji su ostali da djeluju u Jugoslaviji, uglavnom su bili poznati policiji, pa je često dolazilo do hapšenja i ometanja ilegalnog rada. Do korjenitih promjena došlo je tokom 1935. i 1936. godine, usljed niza globalnih i osobenih faktora. Najprije je, kao posljedica političkih dešavanja u Evropi od dolaska nacista na vlast u Njemačkoj, Komunistička internacionala na svom 7. kongresu, održanom u Moskvi ljeta 1935. godine, definisala novu liniju političkog djelovanja. Ona je podrazumijevala saradnju (umjesto dotadašnjeg sukobljavanja) sa socijaldemokratskim političkim i društvenim snagama, odnosno okupljanje šire političke baze na osnovi antifašizma.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)