Formira se anketni odbor za akciju "Orlov let": Utvrdiće činjenice o progonu Albanaca

Predlog da se formira anketni odbor potpisali su klubovi poslanika Albanskog foruma, Pokreta Evropa sad, Nove sprske demokratije i Demokrata. 

– Ovom odlukom Skupština Crne Gore pokreće parlamentarnu istragu i obrazuje Anketni odbor (u daljem tekstu: Odbor) sa ciljem prikupljanja informacija i činjenica o postupanju nadležnih državnih organa i drugih subjekata u vezi sa operacijom "Orlov let" i progonom Albanaca u Crnoj Gori tokom 2006. godine, a na osnovu kojih Skupština Crne Gore može cijeniti da li je njihovim činjenjem ili nečinjenjem došlo do toga da okolnosti ovog događaja ostanu nerasvijetljene, a sve u cilju javnog interesa da se otkriju činjenice koje javnost treba da zna. Razlozi za otvaranje parlamentarne istrage i formiranje Odbora proizlaze iz činjenice da okolnosti pod kojima je sprovedena operacija "Orlov let" nijesu u potpunosti razjašnjene, kao i iz potrebe da se utvrde činjenice o progonu Albanaca u Crnoj Gori tokom 2006. godine, uključujući i eventualna unutrašnja neslaganja unutar albanske zajednice, kao i razlozi torture nad osumnjičenima i članovima njihovih porodica, navodi se u predlogu odluke o kom će se raspravljati u parlamentu.

Kako piše u pomenutom dokumentu, prisutna je opravdana sumnja da je rad nadležnih organa, prije svega tadašnjeg MUP-a Crne Gore i Službe državne bezbjednosti, kao i pojedinaca iz vrha tih institucija, bio protivzakonit.

– Postoje indicije da isti nijesu preduzimali mjere, radnje i aktivnosti koje su zakonom bili dužni preduzeti, već su svoj položaj i uticaj koristili kako bi ometali istragu, sve u cilju da odgovorni za kršenja ljudskih prava i progon ne budu otkriveni i procesuirani. Odbor će u okviru sprovođenja parlamentarne istrage zahtijevati da mu se dostavi odgovarajuća dokumentacija o pitanjima koja su predmet parlamentarne istrage i za koju procijeni da je potrebno pribaviti radi neposrednog uvida u istu, a sa ciljem objektivnog sagledavanja i utvrđivanja istine na osnovu stvarnog činjeničnog stanja. Odbor će u cilju prikupljanja informacija i utvrđivanja činjenica pozvati da pred Odborom daju izjavu i odgovaraju na pitanja lica iz člana 13 Zakona o parlamentarnoj istrazi, kao i sva druga lica za koja procijeni da su im poznate određene činjenice u vezi sa predmetom parlamentarne istrage. Odbor će takođe utvrditi da li je na osnovu dokaznog materijala postojao opravdan razlog za sprovođenje takve akcije i za brutalno postupanje prema licima koja su bila predmet ove akcije, ističe se u predlogu.

Navode da je cilj parlamentarne istrage da Skupština Crne Gore, na osnovu izvještaja odbora, sačinjenog na osnovu prikupljenih informacija, izjava datih pred odborom, izvršenog uvida u relevantnu dokumentaciju i na drugi način utvrđenog činjeničnog stanja, ocijeni da li je (ne)postupanje nadležnih državnih organa i drugih subjekata bilo rezultat namjernog skrivanja činjenica o okolnostima operacije "Orlov let" i progonu Albanaca u dijelu informacija koje su posjedovale i posjeduju institucije Crne Gore, a koje su do danas ostale nepoznate.

– Takođe, cilj parlamentarne istrage jeste utvrđivanje činjenica i pokretanje postupaka radi utvrđivanja eventualne krivičnopravne i svake druge odgovornosti za kršenja ljudskih prava tokom operacije, ističe se u dokumentu koji će se naći pred poslanicima.

Akcija "Orlov let" realizovana je dan pred parlamentarne izbore u Crnoj Gori, prve nakon obnove nezavisnosti.

U toj operaciji uhapšeno je 17 osumnjičenih za navodno planiranje terorističkih akcija na dan izbora. Policija je na području Malesije tada uhapsila osumnjičene da su planirali da ugroze ustavni poredak i bezbjednost Crne Gore.

Svi optuženi za terorizam i oružane pobune koji su uhapšeni u pomenutoj akciji pravosnažno su proglašeni krivim i osuđeni na zatvorske kazne od dvije i po do šest i po godina, odnosno ukupno na 51 godinu zatvora.

Sedmorica crnogorskih, albanskih i američkih državljana koji su uhapšeni u akciji "Orlov let" tužili su državu Crnu Goru pred sudom u Strazburu, navodeći da ih je policija mučila i maltretirala. Sud u Strazburu je 2015. presudio u njihovu korist i obavezao državu da ih obešteti.