Antikomunistička represija u Kraljevini Jugoslaviji i okupiranoj Srbiji (3): Nova strategija Komunističke partije

Navedena politika postepeno je zaživjela i u Jugoslaviji, gdje je krajem 1935. i tokom 1936. godine bio aktivan Zemaljski biro CK KPJ, a posebno od kada je u najuže rukovodstvo partije uključen Josip Broz, koji je u decembru prešao u zemlju i preuzeo operativno organizovanje KPJ i SKOJ-a. Nakon likvidacije Milana Gorkića u Staljinovoj čistki, Broz je postao generalni sekretar KPJ u avgustu 1937. godine. On je, i prije tog momenta, bio veliki zagovornik narodnofrontovskog udruživanja "progresivnih" političkih snaga i ideja iznijetih na 7. Svjetskom kongresu Kominterne, a od preuzimanja vlasti u partiji on je cjelokupnu aktivnost KPJ i SKOJ-a najsnažnije usmjerio upravo u tom pravcu.

Nova strategija partije bila je da kroz sindikate i djelatnost u okviru legalnih organizacija (studentskih, učeničkih, kulturno-umjetničkih, sportskih) radi na širenju svojih ideja, kao i na omasovljavanju članstva. Umjesto starog fokusa na klasnu borbu i revoluciju, nova politička taktika KPJ podrazumijevala je isticanje antifašizma, ukazivanje na opasnost od fašističke ekspanzije i novog svjetskog rata, kao i patriotski narativ vezan za odbranu zemlje i suprotstavljanje zavojevačima. Posebna pažnja posvećivana je agitaciji među omladinom na jugoslovenskim univerzitetima i u srednjim školama, pri čemu su kao paravan često korištena trezvenjačka udruženja, sekcije Crvenog krsta, umjetničke, dobrotvorne i sportske organizacije, i posebno, literarne sekcije i đački listovi u srednjim školama. Bilo je potrebno tek dvije do tri godine da se komunisti uspješno infiltriraju u rukovodstva, a potom i postepeno potpuno preuzmu rukovođenje, najznačajnijim studentskim udruženjima, kulturno-umjetničkim društvima i redakcijama đačkih i omladinskih listova i časopisa. Promjena strategije brzo je dala rezultate, a represivni organi, u prvom redu policija i Sud za zaštitu države, imali su problema da se adaptiraju na nove okolnosti. Oni više nijesu bili u stanju da suzbijaju komunističku djelatnost sa uspjehom jednakim onom iz prethodnih godina.

Antikomunistička represija u Kraljevini Jugoslaviji i okupiranoj Srbiji (2): Policija intenzivno suzbijala komunističku djelatnost

Antikomunističko djelovanje policije bilo je, u formalnom i administrativnom smislu, čvrsto vezano sa Upravom grada Beograda. Njen integralni dio bilo je Odjeljenje opšte policije, koje je, u Kraljevini Jugoslaviji, faktički predstavljalo političku policiju. Šef ovog odjeljenja imao je izvanredno velika ovlašćenja i raspolagao je značajnim dispozitivnim fondovima. Odjeljenje opšte policije imalo je složenu unutrašnju organizaciju, sa odsjecima i referatima koji su se bavili posebnim segmentima policijskog posla: nadzorom nad strancima, kontrolom štampe, unutrašnjom špijunažom, spoljnom špijunažom, itd. Posebno značajan bio je 4. odsjek, koji se bavio antikomunističkom djelatnošću. Iako je formalno bio dio Uprave grada Beograda i nadležan za teritoriju Beograda, Pančeva i Zemuna, ovaj odsjek operativno je djelovao na teritoriji cijele zemlje, pa su njegovi agenti često vršili istrage, hapšenja i isleđivanja u drugim gradovima i djelovima Jugoslavije.

U pogledu nadležnosti i organizacione strukture policijskog aparata Drugi svjetski rat nije donio značajnije promjene. Opšta policija preimenovana je u Specijalnu policiju, zadržavši praktično isti djelokrug rada koji je imala uoči rata, koji je vremenom samo strukturno uobličen i proširen u izvjesnoj mjeri. Usljed ratnih okolnosti, pritiska okupatora kao i složenih društvenih i političkih prilika u Srbiji, 4. odsjek dobio je na još većem značaju, a antikomunistička policijska aktivnost poprimila je najšire moguće razmjere.

PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ

(NASTAVIĆE SE)